Il-knisja u l-parroċċa tagħna għandhom storja twila li toħodna lura sa l-1733. Dawn huma l-ġrajjiet u d-dati prinċipali tant importanti biex wasalna għall-Floriana kif nafuha llum.
2 ta’ Awissu 1733
Tqegħid ta’ l-ewwel ġebla tal-knisja l-ġdida mill-Isqof Alpheran de Bussan fil-presenza tal-Gran Mastru Manoel de Vilhena. Seba snin wara s-sagristija tal-knisja issaqqfet u bdiet tintuża bħala chiesuola (knisja żgħira) biex b’hekk in-nies bdiet tinqeda mill-ħtiġijiet spiritwali mingħajr ma’ toqgħod tmur il-knisja tad-Duluri fil-Pieta’.
19 ta’ Jannar 1768
Titlesta l-knisja u tinġieb ir-relikwa ta’ San Publju b’purċissjoni mill-knisja tal-Kapuċċini.
19 ta’ Frar 1771
Tiġi ċċelebrata quddiesa speċjali mill-Isqof Giovanni Pellerano biex tikkommemora it-tqegħid ta’ l-ewwel ġebla tal-faċċata. Fl-1780 tinbena l-kopla li ġiet imħallsa mir-Rev. P.P. Muscat, kurat tal-parroċċa ta’ San Pawl, il-Belt.
20 ta’ Marzu 1792
Il-knisja ta’ San Publju tiġi kkonsakrata mill-Isqof Vincenzo Labini. Minn-żmien il-Gran Mastru De Rohan, kienu ħafna li urew ix-xewqa tagħhom li l-knisja tiġi mogħtija t-titlu ta’ parroċċa permezz ta’ bosta petizzjonijiet li kollha ġew miċħuda.
30 ta’ Marzu 1813
L-Isqof Ferdinando Mattei, fi żjara lil knisja ta’ San Publju, ifaħħar il-mod li bih kienet qiegħda titmexxa l-knisja.
13 ta’ Marzu 1836
L-Isqof Saverio Francesco Caruana, fi żjara oħra, jikkonferma dak li qal il-predeċessur tiegħu u jiddikjara li wasal iż-żmien li l-knisja issir parroċċa maqtugħa minn dik tal-Belt.
31 ta’ Lulju 1843
Il-Q.T. Papa Girgor XVI japprova li l-Floriana tiġi elevata għall-istat ta’ Parroċċa.
5 ta’ Marzu 1844
Id-digriet ta’ l-Isqof li jistabilixxi l-Floriana bħala Parroċċa jiġi ppublikat u kkomunikat fil-parroċċi kollha ta’ Malta, liema digriet kellu jiġi attwat fis-7 ta’ Marzu ta’ l-istess sena.
1 ta’ Ottubru 1845
Dun Giuseppi Ellul jiġi maħtur bħala l-ewwel Kappillan tal-Knijsa ta’ San Publju.
7 ta’ Awissu 1856
Jibda l-bini tan-navi tal-knisja fi żmien il-Kappillan Dun G. Ant. Vidal, li tlestew fi Frar tal-1861. L-oratorju tal-Konfraternita’ ta’ San Publju jinbena fl-1861 bi spejjeż tal-fratelli infushom.
Fl-1869 il-Parroċċa tingħata t-titlu ta’ Parroċċa Arċipretali fuq inizjattiva tal-Kappillan Dun Salv. Gaffiero. Kien proprju Dun Salv. Gaffiero l-ewwel Arċipriet tal-Floriana, qabel ma dan laħaq Isqof Awżiljarju ta’ Malta.
4 ta’ Settembru 1883
Fuq insistenza tal-parruċċani, tiġi diskussa il-possibilita ta’ bini ta’ faċċata ġdida għall-knisja. Il-proposta ġiet aċċettata unanimament u l-Arċipriet Dun Pawl Lauron ħa r-responsabilita’ li jqabbad lil-Professur Nikola Zammit biex jipprepara il-pjanti u d-disinn tal-faċċata l-ġdida. Il-pjanti ġew esposti fis-Sakristija fl-1 ta’ Novembru u r-risposta tal-pubbliku kienet waħda tajba.
13 ta’ Awissu 1884
Jibda x-xogħol fuq il-pedamenti tal-faċċata l-ġdida fil-kennierja taħt il-gwida ta’ Lorenzo Spiteri mill-Imdina. Dan l-avveniment ġie ċċelebrat b’murtali, baned u għadd ta’ ċelebrazzjonijiet oħra. Il-ħolma ta’ ħafna bdiet issir realta’.
5 ta’ Frar 1885
Il-Vigarju Generali Mons. Xerri bierek u poġġa l-ewwel ġebla fuq il-livell tat-triq fil-preżenza tal-Gvernatur u bosta nies oħra. Il-faċċata tlestiet fl-1890 fi żmien l-Arċipriet Dun Andrea Dingli.
5 ta’ Ġunju 1889
Jitlesta l-kampnar ta’ fuq Triq San Publju u jitpoġġew sett qniepen fis-7 ta’ Lulju ta’ l-istess sens. L-arloġġ ta’ dan il-kampnar beda jtektek fit-8 ta’ Settembru, 1895. Il-kampnar l-ieħor tlesta fit-28 ta’ Jannar 1892. Huwa stmat li l-ispiża tal-faċċata kien ta’ Lm9000.
20 ta’ Frar 1897
Dun Francesco Mallia jinħatar Arċipriet tal-Floriana li, mhux biss ħa ħsieb li jitħallas id-dejn relatat mal-bini tal-faċċata l-ġdida, iżda ħa ħsieb ukoll l-installazzjoni tad-dawl elettriku, il-pittura tal-koppla u l-apside, id-damask u bosta xogħolijiet oħra. L-Arċipriet Mallia temm il-parrokkat tiegħu fl-1931, bis-suċċessur tiegħu ikun Dun Angelo Ghigo.
29 ta’ April 1900
Jinħadmu il-Bankun u l-bradella tal-vara ta’ San Publju, xogħol mill-isbaħ ta’ interzjar u skultura fil-ġewż amerikan ta’ l-aħwa Pawlu u Karmenu Balzan, waqt li ħallas għaliha Joseph Portelli.
27 ta’ Frar 1907
Il-Professur Attilio Palombi beda il-pittura ta’ l-apside tal-knisja, li tlestiet fl-14 ta’ April. Il-pittura tas-saqaf tal-kor tkompliet fil-5 ta’ Novembru u tlestiet fis-7 ta’ April 1908. L-istess pittur beda x-xogħol fil-koppla fid-9 ta’ Diċembru 1908, li tlesta fil-21 ta’ April 1912. Giovanni Vella pitter il-qaddisin u l-evanġelisti.
30 ta’ Mejju 1911
Il-faċċata tal-knisja tiġi mixgħula bid-dawl elettriku.
21 ta’ April 1912
Jinkixef ix-xogħol ta’ Giuseppe Cali fuq l-altar, Il-Kruċifissjoni. Dil-pittura nqerdet fil-gwerra.
7 ta’ April 1919
L-Arċisqof ta’ Malta, il-Mons. Maurus Caruana jikkonsagra l-altar prinċipali l-ġdid maħdum minn Calcedonio Gatt. L-ispejjeż ta’ Lm500 jiġu mħallsa mill-Arċipriet Mallia.
13 ta’ Novembru 1922
Il-kwadru titulari li juri l-Martirju ta’ San Publju jiġi mżejjen b’xogħol dekorattiv ta’ rħam.
30 ta’ Ġunju 1925
Jibdew iċ-ċelebrazzjonijiet tat-tmintax il-Ċentenarju mill-martirju ta’ San Publju. L-Arċisqof ta’ Malta, il-Mons Maurus Caruana ħa sehem attiv fiċ-ċelebrazzjonijiet fejn saħansitra mexxa l-purċissjoni fil-5 ta’ Lulju. Għall-din l-okkażjoni, il-Mro Antonio Pace ikkompona l-innu popolari li jitkanta kull sena fil-festa ta’ San Publju. Il-versi ġew miktuba minn Patri G. Cremona, O.P.
3-4 ta’ Mejju, 28 ta’ April 1942
L-Arċipriet Ghigo dam 21 sena jservi l-parroċċa bħala Arċipriet. Fiż-żmien tiegħu saru bosta xogħlijiet, fosthom il-pittura tal-lunetti tal-koppla mill-Prof. Joseph Briffa R.A.
L-akbar ġrajjiet tan-niket għal-Floriana ġraw fi żmien dan l-Arċipriet ukoll, l-ewwel meta splodiet bomba quddiem il-faċċata tal-knisja fil-lejl ta’ bejn it-3 u l-4 ta’ Marzu u mbagħad fit-28 ta’ April 1942 meta il-knisja sfat taħt il-mira ta’ l-għadu. Din ġiebet magħha ħsarat sostenibbli u rreparabbli, fosthom tkissir ta’ altari tal-irħam, il-pulptu, pitturi, linef tal-kristall, il-koppla, etċ.
Minn dak il-lejl stess, il-knisja ta’ Sarria bdiet isservi ta’ Parroċċa sal-1944 sakemm saru tiswijiet temporanji fuq il-knisja ta’ San Publju. Kien fl-10 ta’ Diċembru 1944 li l-knisja ta’ San Publju reġgħet infetħet għal-pubbliku wara xogħol estensiv fuq il-korsija u l-bini ta’ ħajt mill-art sas-saqaf bejn il-pilastri maġġuri. L-1944 kien jaħbat l-ewwel ċentenarju tla-knisja iżda minħabba x-xogħol li kien għaddej dan ġie ċċelebrat sena wara fil-15 ta’ April 1945. L-ewwel purċissjoni bl-istatwa ta’ San Publju saret wara nuqqas ta’ erba snin fit-22 ta’ April 1945.
Il-proċess ta’ rikostruzzjoni tal-knisja ħa ħmistax il-sena.
8 ta’ Frar 1956
Tqiegħdet l-istatwa tal-konkos ta’ Kristu Re fuq il-Frontispizju minflok il-‘Fidi’ li nqerdet mal-faċċata fil-gwerra fi żmien l-Arċipriet Dun Anton Debono. Xogħol ieħor fi żmien dan l-Arċipriet jinkludi pulptu ġdid li żżanżan fil-31 ta’ Marzu 1957, is-sedji tal-kor u l-konfessjonarji, kollox ta’ l-injam.
1962
Inbeda x-xogħol tal-pittura fil-korsija mill-Professur Emvin Cremona fuq struzzjonijiet tal-Arċipriet Carmelo Xuereb li ħa l-pussess fl-1959. Xogħol ieħor fi żmien dan l-Arċipriet jinkludu altari tal-irħam fil-ġnub tal-knisja, fonti tal-magħmudija tal-irħam, it-tlestija tal-paviment tal-irħam u ħafna xogħol ta’ nduratura.
5 ta’ Lulju 1970
Wara 126 sena bħala parroċċa, il-Floriana sa fl-aħħar kella Arċipriet mis-subborg, ir-Rev. Dun Salv Fenech. Matul is-sittax il-sena tal-parrokkat tiegħu, Dun Salv ħa ħsieb li titlesta l-pittura tas-saqaf tal-korsija (1972), il-bidla tas-sistema ta’ l-elettriku (1974), installazzjoni ġdida tas-sistema tal-P.A. (1978) u żebgħa tal-knisja kollha mill-gwarniċun l-isfel. Fil-gallerija ta’ l-orgni, minn art u travi ta l-injam li kellhom ħafna ħsara, inqala kollox u sar tal-konkos mingħajr ma tellef xejn mid-dehra oriġinali.
12 ta’ Frar 1983
Inbeda x-xogħol biex tingħalaq il-koppla ħalli jkun jista jsir ix-xogħol ta’ dekorazzjoni fil-koppla. Qabel ma tlesta dan ix-xogħol, l-Arċipriet Fenech temm il-parrokkat tiegħu fl-1986. Ix-xogħol intemm fid-23 ta’ Ġunju 1987 fi żmien l-Arċipriet Dun Kalċidon Vassallo u ġie nwagurat fl-4 ta’ Lulju 1987 mill-Mons Fenech, l-Arċipriet li fi żmienu kien inbeda x-xogħol tal-koppla.
14 ta’ Settembru 1990
Inbeda r-ristawr fuq l-akbar teżor li għandna fil-knisja, il-vara ta’ San Publju. Dan kien it-tielet ristawr tal-vara wara li sar xi xogħol fuqha fl-1924 u fl-1944 meta ssewwiet wara l-gwerra. Ir-ristawr sar fil-kappella ta’ San Ġużepp u baqgħat hemm sas-7 ta’ April 1991 meta nħarġet fil-Ħadd ta’ qabel il-festa.
27 ta’ Frar 1994
Jitlesta x-xogħol fuq in-niċċa l-ġdida ta’ San Publju, xogħol li nbeda mill-Arċipriet Vassallo u tlesta fil-parrokkat tal-Arċipriet Dun Ġużepp Pace. Din in-niċċa, magħmula wkoll minn ġewż amerikan, nħadmet minn grupp ta’ ħaddiema mmexxija mill-iskultur Salvu Bugeja. Ix-xogħol sar f’Ħal Luqa, fis-Saint Joseph Woodworks tas-sur Ġużeppi Galea.
28 ta’ Settembru 1994
Fuq xewqa ta’ l-Arċipriet Pace, il-fonti tal-magħmudija tmexxa minn kamra ħdejn il-bieb maġġur għal viċin l-altar maġġur biex b’hekk titgawda u tintuża aktar.
22 ta’ Settembru 1994
Jinqala l-kwadru titulari, xogħol ta’ Antoine de Favray, biex isir xogħol ta’ restawr fuqu. Matul ir-ristawr, ġew skoperti bosta dettalji li qabel ma kienux jidhru. Dettal interessanti kien li l-firma fuq il-kwadru kienet imbabsa. Ix-xogħol ma kienx ta’ Antoine de Favray iżda ta’ Philippus Vincentius Pace. Ix-xogħol ta’ restawr dam erbgħa xhur u sar minn Alfred Briffa. Dan ħa ħsieb tar-restawr taż-żewġ pitturi kbar laterali li hemm fil-kor, xogħol Raffael Caruana li sar fl-1867 li juru n-nawfraġju ta’ San Pawl u l-konsagrazzjoni ta’ San Publju.
Din kienet ġabra mqassra (!) ta’ l-episodji u opri l-aktar importanti li sawru l-Knisja Arċipretali tal-Floriana iddedikata lill-San Publju martri. Ix-xewqa tagħna hi li, issa li sirt taf aktar dwar l-istorja tal-knisja tagħna, tibda tapprezza u tgħożż aktar lill din fost l-isbaħ u l-ewlenin knejjes ta’ Malta.
Referenzi:
Is-Subborg tal-Furjana u il-Parroċċa Tiegħu Antonio Agius, 1946
First Focus on Floriana Emmanuel S. Tonna 1967
Floriana in Wartime Emmanuel S. Tonna 1969
Final Focus on Floriana Emmanuel S. Tonna 1979
Gazzetta “Il-Furjana” Pubblikazzjoni Fsobians
Reġistri Parrokkjali Knisja San Publju
Djarju Privat Freddie Tonna
Artiklu Programm Festa 1989 Dr. E.F. Montanaro LL.D.
Remembrance, Floriana Blitz 1942. Pubblikazzjoni Fsobians
